ĐỐI THOẠI

Kẻ có sức mạnh vô song thường thất bại không phải vì thiếu lực, mà vì thiếu “đạo”
Trương Nhân Tuấn
30-4-2026
Tiengdan
01/05/2026

Nước Mỹ [có] sức mạnh vô đối. Nhưng sức mạnh này là một thứ “sức mạnh tổng hợp”, bao gồm “sức mạnh cứng” lẫn “sức mạnh mềm”. (Sức mạnh mềm – soft power bao gồm các lãnh vực văn hóa, giá trị dân chủ, ngoại giao đa phương…). Đặc biệt nước Mỹ còn có sức mạnh về kinh tế mà đồng đô la có thể sử dụng như một loại vũ khí “thần kỳ”.

Vấn đề là cái cách sử dụng sức mạnh của Tổng thống Trump trong chiến tranh với Iran hiện thời khá giống với cái cách của Tây Sở bá vương Hạng Vũ đã thể hiện trong thời kỳ Hán – Sở tranh hùng bên Trung Quốc. Chủ trương “hoà bình thông qua sức mạnh” của Tổng thống Trump, sức mạnh ở đây thuần tuý là “sức mạnh cứng”.

Hạng Vũ có sức mạnh “bạt sơn cử đỉnh”. Ông là một thiên tài quân sự, đánh đâu thắng đó. Sự hùng mạnh của quân đội cùng với sức mạnh của cá nhân Hạng Vũ là nỗi khiếp sợ cho các nước khác trong “không gian” Trung Hoa thời bấy giờ. Nhưng rốt cục Hạng Vũ phải thất bại trước Lưu Bang, không phải trên chiến trường, mà trên bàn cờ chính trị. Hạng Vũ quá tin vào bạo lực, thiếu sự khoan dung, và quan trọng nhứt là mất đi sự ủng hộ của các chư hầu.

Trong bối cảnh Mỹ hợp đồng với Israel đánh Iran cuối tháng hai năm 2026, các đồng minh NATO của Mỹ như Pháp, Anh, Đức, Ý… không hề được tham khảo. Không một ai trong giàn lãnh đạo các quốc gia thuộc NATO biết được “mục đích chiến tranh của TT Trump là gì ?”

Định chế quốc tế Liên Hiệp quốc từ lâu đã bị Tổng thống Trump coi thường. Các quốc gia trong khối Minh ước Bắc Đại Tây dương (NATO) luôn bị TT Trump khinh bỉ như một thứ “ăn bám vào Mỹ”.

Khi luật lệ quốc tế bị chà đạp không thương tiếc thì cái gọi là “hoà bình thông qua sức mạnh” của TT Trump chỉ là một thứ hoà bình “mạnh được yếu thua”, cá lớn nuốt cá bé.

Tổng thống Trump đòi sáp nhập Canada thành tiểu bang thứ 51. TT Trump đòi chiếm lấy Greenland của Đan mạch. TT Trump đổ quân vào Venezuela bắt cóc vợ chồng TT Maduro. Bây giờ TT Trump dội bom lãnh thổ Iran và phong toả biển. Tất cả các hành vi hay ý đinh của TT Trump đều vi phạm luật quốc tế. Lời đe doạ “tiêu huỷ vền văn minh Ba tư “, chiếu theo luật quốc tế, là một “ý định diệt chủng”. Ngay cả việc phong tả bên ngoài eo biển Hormuz cũng là hành vi phạm luật (UNCLOS 1982).

Ta thấy TT Trump đã phô diễn sức mạnh quân sự vượt trội tuyệt đối của Mỹ. Đất nước Iran bị dội bom “tan nát”, từ các căn cứ quân sự cho tới các cơ sở hậu cần dân sự. Hàng loạt lãnh đạo tối cao của Iran bị “chém đầu”. Tổng thống Trump tin rằng, với sức ép quân sự, nước Iran sẽ phải sớm “tan hàng”, như Iraq, Libya hay Syria… đã từng trải qua.

Thực ra Liên Hiệp quốc lẫn NATO (cùng nhiều định chế quốc tế khác) đã được Mỹ thành lập năm 1949 để chống lại thế giới cộng sản (Liên xô). Liên Hiệp quốc là nơi xuất phát luật lệ quốc tế. NATO cùng khối đồng minh trải dài từ Á sang Âu, là trụ cột quốc phòng của Mỹ. Thế giới tư bản tự do mà Mỹ cầm đầu đã thắng khối cộng sản (do Liên Xô cầm đầu) không hề do “sức mạnh cứng”. Mỹ đã thắng là nhờ vào “sức mạnh mềm”, bao gồm sự đóng góp của LHQ lẫn khối đồng minh, bao gồm NATO.

Mục đích của NATO (Liên minh phòng thủ Bắc Đại Tây dương) là “phòng thủ”. Không có nước nào “ăn bám” vào nước nào. Mỗi nước thành viên phải tuân thủ nguyên tắc 2% GDP dành cho quốc phòng. Có nước nào không tuân thủ nguyên tắc 2% này? Hàng trăm tỉ đô la mỗi năm (năm 2025 là trên 300 tỉ đô la) là tiền mà các nước thuộc NATO mua vũ khí của Mỹ. 2% GDP của các quốc gia Anh, Đức, Pháp… rất là lớn (65 tỉ đến hơn 100 tỉ đô la).

Vậy nước nào “ăn bám” vào Mỹ? Không có nước nào cả. Ngân sách quốc phòng của Mỹ cực kỳ lớn, nhưng chi phí này không hề dành cho khối NATO. Mỹ hiện có 750 căn cứ trên khắp địa cầu. Chỉ việc phong toả bên ngoài eo biển Hormuz mà ngân sách quốc phòng của Mỹ đã phải tăng thêm 300 tỉ đô la.

Mỹ cần NATO hay các nước Châu Âu thuộc NATO cần Mỹ ?

Mỹ đã hy sinh giọt máu nào để bảo vệ NATO? Từ khi thành lập đến nay chưa bao giờ quân đội Mỹ “đổ máu” để bảo vệ đồng minh hết cả. Ngược lại, NATO đã nhiều lần đổ quân ủng hộ các chiến dịch quân sự của Mỹ, như ở Afghanistan.

Đặt giả thuyết, Mỹ bỏ NATO, các nước EU vì “sinh tồn” nên phải liên minh với Nga. (Liên minh với Nga không phải là một tưởng tượng mà là một thực tế, đã từng đặt ra, sau khi Liên Xô sụp đổ. Tổng thống Bush (cha) đã không chấp nhận việc này). Với kinh tế của châu Âu tích hợp với vũ khí của Nga. Một liên minh như vậy vượt xa Mỹ và Trung Quốc. Thế giới sẽ phát sinh 3 cực: Mỹ, Trung Quốc và Châu Âu (bao gồm Nga). Ai có lợi ? Dĩ nhiên là Nga và phía mất nhiều hơn hết là Mỹ.

***

Hạng Vũ thất bại trước Lưu Bang không phải trên chiến trường, mà trên bàn cờ chính trị. Ông quá tin vào bạo lực, thiếu sự khoan dung, và quan trọng nhứt là đánh mất sự ủng hộ của các chư hầu.

Mục đích đánh Iran của Tổng thống Trump, ngoài việc tạo khủng hoảng năng lượng toàn cầu, thì đem lại lợi ích gì cho đất nước và nhân dân Mỹ? Hôm qua tôi có nói chuyện này. Càng kéo dài cuộc chiến thì thế giới càng lao đao, trong khi lợi nhuận của giới tài phiệt dầu khí và quốc phòng của Mỹ tăng vọt.

Hàng đoàn tàu của các nước Đông Á lẫn châu Âu phải chuyển hướng sang Vịnh Mexico và Alaska. Tức là cuộc phong toả bên ngoài eo biển Hormuz của TT Trump đã làm cho các đồng minh của Mỹ phụ thuộc vào Mỹ nguồn năng lượng.

Tức là, mục đích của TT Trump trong cuộc chiến này, ngoài việc làm giàu cho tài phiệt dầu khí và công nghệ quốc phòng (và giúp cho những nhà đánh cược chứng khoán ẩn danh), còn có việc buộc các đồng minh phải “lệ thuộc” vào Mỹ.

Trong văn hóa phương Đông, Hạng Vũ đại diện cho Bá đạo (dùng lực trị người), còn Lưu Bang đại diện cho Vương đạo (dùng đức phục người).

Nước Mỹ hiện nay đang đi con đường “bá đạo” một cách trần truồng nhứt. Lịch sử đã dạy rằng, “bá đạo” có thể mang lại chiến thắng nhanh chóng nhưng nó tạo ra những mâu thuẫn âm ỉ, khiến đế chế suy yếu từ bên trong.